Ya Başarısız Olursam?: Erteleme Davranışının Arkasındaki Mükemmeliyetçilik Olabilir mi?
Önemli bir işin, projenin ya da almanız gereken bir kararın başına oturmak istediğinizde kendinizi aniden masayı temizlerken, e-postaları düzenlerken ya da sosyal medyada kaybolurken buluyor musunuz? Ardından gelen o tanıdık suçluluk duygusu: "Yine erteledim, keşke biraz daha disiplinli olsaydım."
Oysa erteleme davranışı , zannedildiği gibi bir tembellik ya da zaman yönetimi becerisizliği değildir. Birçok insan için erteleme; başarısızlık korkusu, yetersizlik hissi ve yüksek standartların yarattığı baskıya karşı zihnin geliştirdiği duygusal bir savunma mekanizmasıdır.
Ertelemenin Gizli Tarafı: Mükemmeliyetçilik
Mükemmeliyetçi zihin, bir işe başlamadan önce tüm koşulların kusursuz olmasını bekler.
"En iyisini yapamayacaksam, hiç yapmayayım" şeklinde özetlenebilecek bu düşünce biçimi şu içsel süreçlerle ertelemeyi besler:
"Hep ya da Hiç" Yaklaşımı: İşi kusursuz bir standartta bitirme baskısı o kadar büyüktür ki zihin potansiyel bir hatayla karşılaşmaktansa işe hiç başlamamayı güvenli bir liman olarak görür.
Başarısızlığı Kimlikle Eşleştirme: Mükemmeliyetçi bireyler için ortaya koydukları işin kalitesi, kendi öz değerlerini belirler. Bir işte başarısız olmak, "Ben yetersizim." demekle eşdeğer hale geldiğinde zihin benliği korumak için işi erteletir.
Duygusal Düzenleme Güçlüğü: Erteleme, aslında anlık olumsuz duygulardan (kaygı, belirsizlik, sıkıntı) kaçınma çabasıdır. Masanın başına geçmek kaygı yarattığı için zihin kısa vadeli rahatlama sağlayan ikincil görevlere yönelir.
Erteleme Döngüsünü Kırmak İçin Küçük Adımlar
Bu döngüyü kırmak zamanı değil ertelemenin arkasındaki duyguyu yönetmekle başlar.
"Yeterince İyi"ye İzin Verin: Standartlarınızı bir kenara bırakıp işi kusursuz değil sadece bitmiş hale getirmeyi hedefleyin. İlk taslağın kötü olmasına izin vermek zihindeki baskıyı hafifletir.
5 Dakika Kuralını Uygulayın: Zihninize "Bu işi saatlerce yapacağım." demek yerine "Sadece 5 dakika oturacağım istediğimde bırakabilirim." demeye çalışın. Eşiği düşürmek, başlama direncini kırar.
Ertelediğiniz Anlardaki Duyguyu Fark Edin: İşi erteleyip başka bir şeye yöneldiğiniz an kendinize sorun: ''Şu an tam olarak hangi duygudan (hata yapma korkusu, belirsizlik, yetersizlik) kaçıyorum?''
Ne Zaman Destek Almalısınız?
Erteleme alışkanlığı kronikleştiğinde; iş hayatınızda, akademik süreçlerinizde veya ikili ilişkilerinizde potansiyelinizi ortaya koymanızı engellemeye başlar. Sürekli bir suçluluk duygu yükü ve yetersizlik hissi yaratıyorsa, bu durum altında yatan mükemmeliyetçi şemaları inceleme vaktinin geldiğini gösterir.
Mükemmeliyetçiliğin getirdiği öz-şefkat eksikliğini dönüştürmek ve erteleme döngüsünün altındaki duygusal yükleri güvenli bir alanda çalışmak için bir uzmandan psikolojik destek almak, bu süreci kolaylaştıracak en etkili adım olabilir.
Sağlıkla kalın.
Yorumlar