Neden Geçmişte Yaşadığım Bir Olayı Neden Hâlâ Unutamıyorum?

“Üzerinden yıllar geçti ama hâlâ aklıma geliyor.”

“Unutmak istiyorum ama sürekli hatırlıyorum.”

“Artık hayatımda olmayan bir olay neden hâlâ beni etkiliyor?”

“Bazen hiçbir şey yokken bir anda geçmişte yaşadığım şey aklıma geliyor.”

Bazı anılar zaman geçtikçe önemini kaybeder. Bazıları ise yıllar geçmesine rağmen zihinde canlılığını korur. Bunun nedeni her zaman kişinin geçmişe takılı kalması değildir. Bazı yaşantılar yalnızca hatırlanan bir olay olarak kalmaz; kişinin kendisi, ilişkileri, güven duygusu veya geleceğe bakışıyla ilgili anlamlar da taşıyabilir.

Bazı olayları unutmak neden daha zordur?

Beyin yaşanan her olayı aynı şekilde kaydetmez. Yoğun duyguların eşlik ettiği deneyimler daha belirgin biçimde hatırlanabilir. Korku, utanç, öfke, üzüntü, çaresizlik veya yoğun hayal kırıklığı gibi duygular olayın zihindeki yerini güçlendirebilir.

Örneğin yıllar önce söylenmiş tek bir cümle, kişinin kendisiyle ilgili önemli bir inancıyla birleştiyse yalnızca geçmişte söylenmiş bir söz olarak kalmayabilir. Bugün benzer bir durum yaşandığında eski anı yeniden akla gelebilir.

“Unutamıyorum” demek gerçekten unutamadığım anlamına mı gelir?

Her zaman değil. Bir olayı hatırlamak ile o olayın hâlâ psikolojik olarak etkili olması aynı şey değildir. Geçmişte yaşadığınız bir olayı hatırlayabilirsiniz ve bu yalnızca bir anı olarak kalabilir. Ancak olay aklınıza geldiğinde yoğun bir duygu yaşıyor, kendinizi yeniden o dönemdeymiş gibi hissediyor, benzer durumlardan kaçınıyor veya bugünkü ilişkilerinizi bu deneyime göre şekillendiriyorsanız, olayın sizin için hâlâ taşıdığı anlam üzerinde düşünmek gerekebilir.

Geçmişte yaşadığım bir olay bugün neden aklıma geliyor?

Bazen bugünkü bir durum geçmişteki bir anıyı tetikleyebilir. Birinin kullandığı bir cümle, bir davranış, bir mekân, bir koku, bir tarih veya ilişkide yaşanan benzer bir durum eski bir deneyimi hatırlatabilir. Örneğin geçmişte güveninizin kırıldığı bir ilişki yaşadıysanız, yeni ilişkinizde yaşanan küçük bir belirsizlik eski deneyimi akla getirebilir.

Bu durumda kişi: “Ben bunu çoktan atlatmıştım, neden şimdi tekrar aklıma geldi?”

diye düşünebilir ancak zihnin geçmişle bugün arasında bağlantı kurması olağandışı değildir.

Geçmişte yaşananlar bugünkü ilişkilerimizi etkileyebilir mi?

Evet, etkileyebilir. Geçmiş deneyimlerimiz insanlara nasıl yaklaştığımızı, sınırlarımızı nasıl belirlediğimizi ve bazı durumları nasıl yorumladığımızı etkileyebilir. Örneğin geçmişte terk edilme deneyimi yaşayan biri, yeni ilişkisindeki küçük bir mesafeyi olduğundan daha tehdit edici algılayabilir. Daha önce yoğun eleştiriye maruz kalan biri, partnerinin basit bir geri bildirimini bile kişisel bir reddedilme olarak yaşayabilir. Bu durum kişinin bilinçli olarak geçmişi bugüne taşıdığı anlamına gelmez. Bazen geçmiş deneyimler, kişinin farkında olmadan geliştirdiği beklentiler ve korunma biçimleri üzerinden bugünkü yaşamına yansıyabilir.

Geçmişi düşünmek neden bazen daha da kötü hissettirir?

Bir anı akla geldiğinde kişi “Bunu neden yaptım?”, “Keşke şöyle davransaydım” veya “Nasıl böyle bir şeye izin verdim?” gibi düşüncelerle olayı tekrar tekrar değerlendirebilir. Burada hatırlamaktan farklı bir süreç ortaya çıkar:

olayı zihinsel olarak tekrar tekrar çözmeye çalışma. Kişi geçmişteki olayı değiştiremeyeceği halde farklı bir sonuç bulmaya çalışabilir. Ancak geçmişteki bir olayın sonucunu zihinde defalarca yeniden değerlendirmek çoğu zaman geçmişi değiştirmez; yalnızca kişinin bugün yaşadığı duygusal yükü artırabilir.

Peki geçmişi tamamen unutmak mümkün mü?

Psikolojik açıdan amaç çoğu zaman geçmişi tamamen silmek değildir. Çünkü yaşadığımız deneyimler hayatımızın bir parçasıdır. Daha gerçekçi hedef, geçmişte yaşanan olayın artık bugünkü yaşamınızı yönetmemesidir. Bir anıyı hatırladığınızda:

“Bu gerçekten yaşandı ama şu anda o zamanın içinde değilim.” diyebilmek önemli bir ayrım yaratabilir. Geçmişi değiştiremeyiz. Ancak geçmişte yaşananların bugün bizim için taşıdığı anlam üzerinde çalışabiliriz.

Ne zaman psikolojik destek düşünülebilir?

Geçmişte yaşadığınız bir olay;

• sık sık aklınıza geliyor ve yoğun duygular oluşturuyorsa,

• bugünkü ilişkilerinizi etkiliyorsa,

• belirli insanlardan veya durumlardan kaçınmanıza neden oluyorsa,

• sürekli “keşke” düşünceleriyle zihninizi meşgul ediyorsa,

• kendinizle ilgili olumsuz düşüncelerinizi güçlendiriyorsa,

• uyku, günlük yaşam veya işlevselliğinizi etkiliyorsa,

  
  

profesyonel destek almak yaşantının bugün üzerindeki etkisini anlamanıza yardımcı olabilir. Buradaki amaç “geçmişi unutmak” değil; geçmişte yaşanan bir olayın bugün üzerinizdeki etkisini azaltmak ve yaşantıyı daha farklı bir çerçeveden değerlendirebilmektir.

Bazen iyi hissetmek yaşananları unutmak değil; “Bu benim başıma geldi ama artık bütün hayatımı belirlemek zorunda değil.” diyebilecek bir noktaya gelebilmektir.